Индиската религија и мудрост

0
494
Индиската религија и мудрост

Во илјадалетната  Веда – “светото знаење” на Индија, учењата на старите учители за основните проблеми на битието, за изникнувањето и за животот, се духовниот фундамент на индиската филозофска и религиозна мисла. Ведите, напишани на санскрит се најстарите религиозни писанија на Хиндуистите и не се една единствена творба, туку монолитна литература од различни жанрови која се создавала во текот на поголем временски период. Хронолошки, ведските текстови можат да се поделат на три основни слоеви: на прво место, самхитите, заеднички четири зборника со химни, песни, и жртвени заколнувања; на второ место, браманите, кои претставуваат теолошки толкувања, и на трето – аранјаките, низа од таканаречени “торски” текстови или текстови на “пустинците” кои претставуваат мистични размислувања на светците кои живееле осамени и во кои се содржани тајните учења на упанишадите. Најстарите веди, химните на Ригведам се создадени најверојатно меѓу 1500 и 1200 год п.н.е за време на таканаречениот “ведски период”.

Браманите можат да бидат датирани по 1000 год п.н.е , а најстарите упанишади се запишани околу 750 год п.н.е. Додека во браманите и во постарите веди пред се се изложени напатствија за свештениците како да извршуваат определени свештени дејствија  и обредни ритуали, упанишадите претставуваат поучен филозофски дел на ведите, нивна религиозна и духовна есенција. Во упанишадите се поставуваат решенија на прашањата за потеклото на човекот и на светот. Слично на мотото на Делфискиот оракул – “Запознај се себеси” и тука возвишената цел на учењето е осознавањето на најскриената суштина на човекот. Јадрото на сите размисли е Браман, вечниот непреоден апсолут кој се конкретизирал во светот на појавите. Во центарот на упанишадите стои прашањето за тајната врска помеѓу човечката душа, Атман; и апсолутната душа Браман, која се изразува преку принципот на не-двојноста, Адвајта. Ова се четирите големи, познати постулати на упанишадите. Јас сум Браман; Тоа си ти; Браман е и овој Атман и Разумот е Браман. Тука станува збор за учење за единството кое може да се изедначи со апсолутното Тао од кинескиот таоизам. Браман, како единствената духовна реалност, како апсолут кој го опфаќа секое битие, како непроменливо сознание е изворот од кој изникнува Вселената. Кога Атман, вистинскиот, бесмртниот човечки Јас ќе се осознае себеси, преминува во светот на Браман и е спасен. Тоа е целта на животот: слевањето на вистинското Јас-Битие во Браман, непосредно проникнување во единството на секое постоење кое истовремено вклучува ослободување од Самсара – вечниот циклус на раѓање и умирање.


Најзначајниот и најобемниот еп на хиндуистите – Махабхарата, се смета за пролуена сврзувачка средишна алка меѓу филозофијата Веданта на упанишадите и филозофските системи на класичната епоха, пред се учењето на Санкха-јога (учење кое ги раздвојува смртното тело и бесмртната душа).  Во пораните делови на Махабхарата се открива Брама како повисоко божество на создавањето, а подоцна се приклучуваат Шива и Вишну. Посветениот број 18 игра голема улога во Махабхарата. Делото е разделено на 18 книги. Во нив е поместена една позната поема од 18 песни – Бхагавадгита. Махабхарата и Бхагавадгита ја одразуваат хиндуистичката претстава за светот во она време со сите свои противречности и нијанси. И до денеска тие претставуваат најважен репер од кој индискиот народ ги изведува не само религиозните учења, туку и социјалните и природните закони. Во Махабхарата се влеала квинтесенцијата на индиската филозофија Санкха-јога со фундаменталниот дуализам на природата и духот. Хиндуистичката претстава за светот изразена во Махабхарата и Бхагавадгита излегува од три гуни или три основни принципи. Согласно нив, Брама го создава комсичкиот универзум преку страст и енергија, или раџас. Вишну го заштитува преку светлиот принцип на добрината, сатва; а Шива го разурнува преку тамас, тежина и мрак. Но во центарот на Бхагавадгита недвосмислено стои Кришна, отелотворение на Вишну, кој како централната тема го издига новиот теистичен принцип на безусловната божествена љубов и безкомпромисното исполнување на должноста.
Во текот на вековите, откако биле напишани Ригведа – најдревните документи на индиската духовна култура чиишто нуминозни учења некогаш биле сфатени како интуитивно од индо-арапските пророци – ведско-браманскиот жртвен култ до појавата на Сидарта Гаутама, или Буда, постепено оди кон залез. Со се посложеното и механизирано исполнување на нивните жртвени ритуали браманските жреци развиваат извесна декадентна надменост, така што веќе не им паѓа памет на народот да му ја пренесуваат силната духовност на старите веди. Како резултат на тие декадентни појави за време на 7 век п.н.е се случува нов духовен прелом, се јавува една филозофска и религиозна преориентација која ги отфрла востановените жртвени култови и се повикува на вистинската духовна суштина на старите учења. Во тој дух се напишани и упанишадите. На фонот на штотуку родените реформаторски движења се создаваат и разни антиведски системи. Материјалисти, аскети, патувачки исцелители влегуваат во вжештени филозофски спорови. Желбата за ослободување на духот на ритуалистичната религија се шири како море низ цела Индија. Во расцутот на тоа филозофско и религиозно преломно движење на крајот се појавува Сидарта Гаутама, Буда, и го обнародува почетокот на нова религиозно-историска и филозофска ера во Индија.


Учењето на Буда содржи еден карактерен белег кој е спротиставен на филозофијата на упанишадите: учењето за не-Јас (анатта). Според сфаќањето на Буда, не постои вечна душа која ја надживува смртта на физичкото тело. Она што според кармичкиот закон е збир од сите последици од делата на една индивидуа, не е неизменета и бесмртна душа, туку намерите на сознанието за определена постапка. Според “законот за појавувањето во зависност” сознанието од своја страна раѓа сознание и така кармичкиот циклус продолжува во бескраен синџир додека движечките сили на самсара не стивнат по спознавањето на не-Јас, на субстанцијалната ништожност на личноста. Со тек на времето учењата на Буда се претставуваат диференцирано и се доразвиваат од неговите ученици. Различните патишта кон блаженството се одбележани од три фази во развивањето на будистичкото учење:  Хинајана (Малечката двоколка), Махајана (Голема двоколка) и Ваџрајана (Дијамантската двоколка). Додека постариот будизам, Хинајана, сеуште се стреми кон просветлување на индивидуата, подоцнежниот будизам Махајана прави алтруистички пресврт бидејќи сака да постигне просветление на индивидуата за таа да може да работи за доброто на сите суштества.
Возвишената духовност на индиското минато родила низа големи учени и свети мудреци. Иако со текот на времето многу од учењата, почетно движени од духот на моќната интуиција, биле исковани од механички ритуали и се појавиле како последица од популистичко приспособување кон прифатените способности на неопитните народни маси, сепак низ вековите се појавувале одделни големи умови кои го раширувале околу себе своето сјаење на вистинска духовност и од многумина биле почитувани како светци. Една од тие навистина големи личности е Шри Рама Махарши, светецот од Тируванамалаи, кој на впечатлив начин го искажал патот од Јас кон сопственото Себе.

ОСТАВЕТЕ ОДГОВОР

Please enter your comment!
Please enter your name here